Ana sayfa 1990'lar 1994 Burnt by the Sun

Burnt by the Sun

4
0

Kamusal hayatta böylesine güçlü bir yankı uyandıran bir film için eleştiri yazmak çok zor.  Bu tür filmlerin en azından çeşitli türden incelemelere ihtiyacı vardır, en azından daha sonra aptal görünmemek, biriyle bir sohbete girmek veya daha da kötüsü bu filmin yaratılışı konusuyla ilgili bir tartışmaya girmek için filmin mutlaka detaylı izlenmesi gerekiyor… Son zamanlarda, filmlerinden bahsederken yönetmenin kendisine ve filmlerine karşı (çoğunlukla hak etmediği) suçlamalar giderek daha fazla duyulurken, en popüler açıklama ise “Mikhalkov’u sevmiyorum…” ifadesi oluyor.

Kınama ve alaycı sözlerin sayısı açısından, Mikhalkov’un çalışması yalnızca Rus futbol takımının maçından sonra ikinci sırada yer alıyordu (en azından Euro 2008’den önce).  Her ne kadar bu “film eleştirmenlerinin” çoğunun bu esere neredeyse hiç rastlamadıkları ve sadece başka birinden esinlenen klişeler tarafından yönlendirildikleri fikrine istemeden gelseniz de.

Filmi çekmeye başlayan Nikita Mikhalkov, kendisine çok zor bir sanatsal görev vermiş gibi görünüyor. Ne de olsa, sahnelerin sınırlı, dar alanları ile küçük bir bütçenin minimalist araçlarıyla 1930’ların Sovyet İktidarının tüm inanılmaz ideolojik gücünü ve uzlaşmaz korkunç zulmünü göstermek gerekiyordu.  “Sovyet Mutluluğu” konusunu açıklamak ve ikna edici bir şekilde kapatmak için bir aile hakkındaki hikaye örneğini kullanıyor yönetmen. Ve bazı şaşırtıcı yaratıcı yetenekleri olan Mikhalkov, bunu nasıl doğru yapacağını bazı noktalarda göstermiş. Öyle ki tarihi, hem o “korkunç” yılların görgü tanıkları, hem de geçmiş bir dönemi bulamayan yeni bir nesil ve hatta büyük ölçüde Sovyetler Birliği’nin bir karikatürüne sahip olan modern bir yabancı izleyici tarafından anlaşılabilir ve hissedilebilir bir şekilde.

Mikhalkov bir yandan aynı ailenin üyelerinin karmaşık ilişkilerinin basit ve anlaşılır bir resmini çiziyor, ancak aynı zamanda yönetmen tuvale o kadar çok belirsiz ve canlı nüans veriyor ki oda hikayesi belirli bir destansı kapsama dönüşüyor. Pratik olarak mükemmel bir şekilde doğrulanmış her atış, kahramanlardan herhangi birinin neredeyse her ifadesi, geçen yüzyılın hayali-mutlu 30’larının hayatının özünü açık ve kapsamlı bir şekilde ortaya koyuyor. Bunlar, ücra bir köyde bile büyük ölçekli, gösterişli Sovyet tatilleridir ve düşünceleri ve eylemlerinde “zombileşen” öncü çocuklar ve genel “psişik” sevinç, birçok sıradan Sovyet insanı tarafından anlaşılmazdır.

Burnt by the Sun, etrafa çokta fazla dokundurmadan nasıl film yapılacağının bir örneğidir. En başından beri, hem çerçeve içinde hem de dışında profesyonellerle uğraştığınızı anlıyorsunuz. Bu resimde pek çok karakter var ve hatta küçük epizodik rolleri yerine getirenler bile, kahramanlarının bazı yönlerini ilk bakışta gizlemeyi başarıyor film.

Resmin eylemi bir gün çerçevesinde ortaya çıkıyor, ancak yeterli sayılabilecek derecede kurgulanmış diyaloglar bu çerçeveyi genişletir, izleyiciyi uzak geçmişe geri döndürürken, olan her şeyin resmini kademeli olarak netleştirir ve izleyicinin ana karakterlere olan tutumunu değiştirir.

Film güneşli bir yaz gününde bütün ülkenin, Stalin’in havacılık ve zeplin binasının yıldönümünü kutlarken başlar. İç Savaşın kahramanı olan efsanevi tümen komutanı Kotov’un, KHLAM (sanatçıların, yazarların, aktörlerin, müzisyenlerin köyü) adlı garip bir isimle anılan bir köyde, kulübesinde izin yaptığı tek gündür. Bu köyün eskice bir evinde büyük bir aile yaşar: Kotov, karısı Marusya, kızı Nadia (tamamen büyüleyici bir kız), Marusya amca – Roma hukukunu öğreten bir profesör- karısı, büyükannesi, büyük büyükannesi, kuzeni ve yıllar içinde ailenin bir üyesi olan kahya Mokhova.

Filmdeki çatışma, iki kahraman olarak nitelendirilebilecek Mitya ve Kotov düzeyinde bağlanıyor ve bu hem bir kadına aşık iki erkek arasındaki bariz bir çatışma hem de eski ve yeni, devrim öncesi entelijansiya ile yeni elde edilen kırmızı bölük komutanı arasında daha önemli bir çatışmaya dönüşür. Marusya ailesi bu bölünmeyi çok güçlü hisseder. Daha önce ellerinde ne vardı, tüm güçleriyle korumaya çalıştıkları, hâlâ geri dönülemez biçimde gitmiş olan “biz”;  önceki hayatın yerini alan, anlaşılmaz, tuhaf, genellikle saçma görünen “onlar”.

Filmin draması tam olarak kahramanlardan hiçbirinin bu dünyada bir yeri olmaması gerçeğinde yatmaktadır. Tüm karakterlerin üzerinde onların göremedikleri fakat yer yer bizim gördüğümüz bir güç baskısı vardır. Bu güç mutlak ve sınırsızdır, istisnasız herkesi bastırır ve direnmeye çalışanlar basitçe fiziksel olarak ortadan kaldırılır. Her insan devasa devlet iktidarı mekanizmasının bir çarkı haline gelir ve bu çarkın duyguları ve sorunları doğal olarak kimseyi ilgilendirmez, kolayca başka, daha az duyarlı olanla değiştirilebilir. Tarlalar üzerinde çırpınan Stalin’in portresi, bu gücün fiziksel somutlaşmış halidir, varlığı o kadar açık hale gelir ki, Mitya’nın eli, bir kibrit çöpüyle selam vermek için alnına uzanır.

Film boyunca karakterlere musallat olan küçük ışık demeti, anlaşılmaz ama kaçınılmaz bir tehdidi temsil eder ve çatışma ortadan kalkmadığı sürece karakterlerin üzerinde dolanmaya devam eder. Yeni kurbanlar arar ve yeni sorunları beraberinde getirir.

Burnt by the Sun, Sovyetler Birliği’nin çöküşünden sonra Stalinist dönemin kazanımlarını yeniden düşünme, böyle bir gücün şimdiki zamanda değil, geçmişte ortaya çıkan ve kırılgan gelecekteki büyük imparatorluktaki başarısızlığına bir açıklama bulma girişimidir. İktidar, gelecekte güvenebileceği kişileri, eski entelijansiyayı ve yalnızca yerleşik kırmızı eliti yok eder. Ahlaki değerlerden yoksun bir toplum aynı zamanda ruhsal özünü de yitirmiştir, bunun yokluğunda ise varoluşu kesinlikle imkansızdır.

Aslında bu bir drama değil, gerçek bir trajedi örneğidir -çatışma hiçbir şekilde çözülemez- ve bu ülkenin trajedisidir. Dahası, yankıları hala hem toplumu hem de daha az da olsa devleti sallamaktadır.

Anlatılan hikayenin kendisine gelince, bu, birkaç Sovyet halkının geri dönülmez bir şekilde bozulan kaderi hakkında bir hikayedir. İki ana karakter Mitya ve tümen komutanı Kotov tamamen şartlı olarak “iyi” ve “kötü” olarak ikiye ayrılabilir, çünkü her biri farklı zaman dilimlerinde hem infazcı hem de kurban olur. Kime eziyet edeceğini derinden umursamayan aynı “baskıcı devlet makinesinin” ikisinin de en kötü işlerini yapmasına yardımcı olması da başka bir konudur!

Burnt by the Sun, birçok kez izlenebilen ve yeniden düşünülebilen güçlü, ideal olarak çekilmiş ve oynanmış bir Rus filmidir. Bu arada, hikayenin kendisinin finalinde bir mermi vardır ve herhangi bir devam ya da ekleme de aslında gerektirmiyordu…

 

Seher Kavut

kavutseher@gmail.com

Twitter

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here