Ana sayfa Elestiri 10. !f İstanbul’dan Geride Kalanlar

10. !f İstanbul’dan Geride Kalanlar

841
0

!f İstanbul’un sanırım en çok hoşuma giden yanı, ülkemizdeki ya da dünyadaki mevcut festivallere ve film gösterimlerine bir alternatif oluşturmaktan ziyade, kendine özgün bir konseptinin olması ve dünyadaki gelişmeleri takip eden ve bunlara ayak uydurmaya çalışan genç ve yetenekli bir kadro tarafından hazırlanması. Kendi enerjilerini ve coşkularını festivale de taşıyan insanların yoğun bir tempoyla bu festivali hazırladıkları düşünüldüğünde, her şeyden önce on yıldır gösterdikleri çaba için gönülden desteği hak ediyorlar.

Geçtiğimiz yıl olduğu gibi bu yıl da dünyayla festivali entegre etme ve daha fazla insanla etkileşime geçme adına !f İstanbul önemli bir mesafe kaydetti. Özellikle MUBI ile işbirliğiyle gerçekleştirilen “!f 2: İstanbul’dan Canlı” bölümünü bu anlamda önemli buluyorum. Festivallerin ileride gideceği yolu da göstermesi açısından dikkate değer bir çalışma. MUBI’nin bugün dünyada geldiği nokta ortada. Sinema alanında en hızlı büyüyen organizasyonların başında geliyor. Büyümenin dışında, sinemaseverlere ve organizatörlere de yeni imkânlar yaratarak, sinemayı daha geniş alanlara açma şansı yaratıyorlar. Bunun olumlu etkileri kadar dezavantajları da var tabii ki. Sonuçta film izleme etkinliği ve sinema algısı da bir değişime, dönüşüme uğruyor. Buna, gençler görece daha kolay uyum sağlasa da, online ve etkileşimli film izleme olayının “festival ruhu”nu tehdit ettiği de aşikâr. Sonuçta festivallerin bu kadar seyirci toplamasının başlıca nedenlerinden biri topluca sinemada film izleme etkinliği. Kalabalıkla birlikte sinemada film izleme ve sinema aracılığıyla ortak bir dil yakalayabilme imkânı yaratıyor festivaller.

Keş!f
!f İstanbul’un klasikleşmiş ve en çok takip edilen bölümlerinin başında gelen “Keş!f Bölümü”nde bu yıl yine birbirinden ilginç filmler gösterildi. Çok merak etmeme rağmen, Michelangelo Frammartino’nun Dört Defa’sını izleyemesem de, izlediklerim arasından bu bölümde en çok Koen Mortier’in ikinci filmi 22 Mayıs’tan etkilendiğimi belirtmem gerek. Bir intihar bombacısının bir alışveriş merkezini bombalaması sonrasında, yönetmen bu olaydan etkilenen insanların hayatlarını tek tek mercek altına alarak, Dostoyevskiyen bir bakış açısıyla “esas suçlu kim” sorusunu sordurmayı başarıyor. İntihar eylemcisinin trajedisi bir yanda, güvenlik görevlisinden kasiyere kadar bütün insanların hayatlarında yaşadıkları sorunlar tek tek ekrana gelirken, iletişimsizlik, yabancılaşma ve İskandinav filmlerindekine benzer şekilde bir “duygusuzlaşma” da arka plânda kendini gösteriyor. Gerek biçim olarak gerekse de hikâye olarak 22 Mayıs’ın “keşif” temasına en uygun film olduğunu düşünüyorum. Mortier Ex-Drummer’dan (2007) sonra bir kez daha çarpıcı bir filme imza atarak, takip edilesi bir yönetmen olduğunun da altını çiziyor 22 Mayıs’la. İleride adından daha çok söz ettireceği kesin. Bu bölümdeki R sık sık Yeraltı Peygamberi’yle (2009) kıyaslanıp basit bir kopya gibi görülse de, filmin Yeraltı Peygamberi’nin basit bir kopyası olmadığını hatırlatmakta fayda var. R hapishanelerin amaçlarını sorgulatmayı başaran, hapishanelerin işlevlerini tartışmaya açan bir film. Şu anki haliyle hapishanelerin suçluları rehabilite etmekten çok onların donanımlarını nasıl geliştirdiğini gözler önüne seriyor. Filmin oldukça iyi bir sinematografisinin de olduğunu söylemeliyim.

Meksika filmi Kan Kokusu ise, keşiften çok “Nöbetçi Sinema” bölümüne daha uygun düşecek bir film. Bir aile dramının çevresinde yamyamlık hikâyesi anlatan Kan Kokusu, başlarda “yamyamlığı” bir metafor olarak kullanarak toplumsal bir derdi varmış gibi gözüküyor; fakat ilerledikçe kanın ve şiddetin eksik olmadığı bir korku-gerilim filmine dönüşüyor. Son zamanlarda Latin Amerika’dan gelen filmlerde insan kesip biçmek, yamyamlık vb. şeyler oldukça sık ekrana taşınmaya başladı. Ne yazık ki bunların çoğu ele aldığı konuları tartışmaya açmaktan uzak, kan ve şiddetten nemalanma peşinde koşan ve nasıl daha çarpıcı olurumun hesabını yapan filmler. Filipinli Brillante Mendoza’nın filmleri gibi yüzeydeki sert hikâyeyi zengin ve karmaşık bir alt metinle birleşmekten yoksun kalan bu hikâyeler, bu yüzden de Fransa’daki seri üretim kanlı korku filmlerinden öteye geçemiyor. Kan Kokusu da ilginç başlasa da çarpıcı konusunun altında ezilen bir film.

Hit Filmler
Arjantinli yönetmen Pablo Trapero’nun takıntı derecesinde kullandığı kader, son filmi Carancho’da da kesişen hayat hikâyeleriyle kendini gösteriyor. Kötü bir film olmasa da, Trapero’nun kendini tekrar etmesi ve yeni bir şey anlatmaktan uzak olması bana sıkıntı verdi. Hayvanlar Krallığı da suça bulaşmış ve bir şekilde içine düştüğü bataktan kurtulamayan insanların dramını anlatan, sade ve sakin bir film olmasına karşın, çok bilindik bir formüle yaslanıp yeni bir şey sunmadığı için sıradanlıkla yetiniyor. Xavier Dolan’ın Hayali Aşklar filmi biçim olarak çok şirin bir film olsa da, Dolan’ın çocuksu aşırılığını ve takıntılarını bu filmde de sürdürdüğünü görüyoruz. Birilerinin artık Dolan’a film çekmekle video klip çekmek arasındaki ayrımı anlatması gerekmiyor mu? Şirin olmak Hayali Aşklar’ı kurtarmadığı gibi, Wong Kar Wai özentisi olmak da genç bir yönetmene yeterli olmuyor. Yine de filmin iyi müziklere, özenli bir sanat yönetimine ve akılda kalıcı anlara sahip olduğunu da yadsımamak lazım.


Oscar’larda da sıkça adından söz ettiren İki Kadın Bir Erkek ise, tek kelimeyle hayal kırıklığı. Lezbiyen bir çiftin tipik bir heteroseksüel çiftmiş gibi sunulduğu ve aile değerlerinin klasik Hollywood filmlerinde olduğu gibi yüceltildiği filmde, muhafazakâr bir bakış açısıyla üretilen stereotiplerin tekrarladığını görüyoruz. Çift lezbiyen olsa da, erkek egemen söylemin ve erkek iktidarının çiftin gündelik hayatlarından yatak odalarındaki mahremiyetlerine kadar sızdığına tanık oluyoruz. Tıpkı kapitalizmin yarattığı illüzyon gibi, İki Kadın Bir Aşk da özgürlük ve bağımsızlık söylemiyle gönlümüzü çalmaya çalışıyor; ama netice itibariyle bahsettiği söylemin kendi yarattığı belli stereotiplere bağımlı, tek tip erkek egemen bir bakış açısıyla sınırlı kaldığı da ortada. Coen Kardeşler’in son filmi İz Peşinde ise, orijinal filmden çok daha ciddi, karamsar, mesaj peşinde koşan ve Coen Kardeşler filmografisinde aşağılarda yer alacak ortalama bir film olarak karşımıza çıkıyor. Debra Granik’in bu yıl Oscar’larda bağımsız film kontenjanından kendine yer bulan filmi Gerçeğin Parçaları; Donmuş Nehir (2008) gibi, kendi halinde, sessiz ve sakin ilerleyen bir drama. Oldukça sert bir coğrafyanın sert insanları arasındaki anlaşmazlıklar ve ikili ilişkiler beyazperdeye taşınırken, yönetmen de filmin geçtiği coğrafyanın karakteristiğine uygun bir şekilde donuk ama içe işleyen bir anlatım benimsiyor.

Açılıma Devam ve Diğerleri
!f İstanbul’un geçen sene başlattığı “Açılım” bölümünün devamı olan “Açılıma Devam” kapsamında gösterilen Zare, bölümün vurgu yaptığı gibi büyük siyasi cümleler kurmak yerine sıradan insan hikâyelerine odaklanıyor. Ermenistan sinemasının en önemli iki yönetmeninden biri olarak kabul edilen Hamo Beknazarian’ın çektiği ikinci Ermenice film olan Zare, özetle Yezidi köyünde geçen bir aşk hikâyesini konu alıyor. Köyün ağasının polis ve şeyh ile işbirliği yaparak sevdiği kızı kaçırıp onunla zorla evlenmek istemesi ve kızın gönül verdiği gencin onlarla mücadelesi filmin ana çatısını oluştururken, arka plânda ise bir Yezidi köyünde yaşayan insanların günlük hayatları ekrana yansıyor. Hayvancılıkla geçimini sürdüren bir köyde insanların doğayla bütünleşik yaşamı, zaman zaman araya serpiştirilen Chaplinvari komedi öğeleriyle seyri keyifli bir belgesel tadı veriyor. Ağrı Dağı’nın Kadınları ise, dağda yaşamlarını sürdüren altı PKK’lı kadının yaşama mücadelesine ortak olurken, Türkiye’de ana akım medyanın da körüklediği ve dağa çıkan insanları, insanlıktan uzak birer korku nesnesine dönüştüren genel söylemi tersyüz ediyor. Dağda yaşayan altı kadının yaşamları üzerinden bölgedeki durumu değinen yapım, savaşın hiçbir sorunu çözemeyeceği gerçeğini de yüzümüze vuruyor.


Yazının sonuna gelmişken, bir filmin daha üzerinde durmakta fayda görüyorum. Belçika filmi Oksijen, kalıtsal bir akciğer rahatsızlığından muzdarip ve organ nakli dışında bir çaresi olmayan iki kardeşin hikâyesine odaklanıyor. Küçük kardeşin merkeze alındığı film, karakterlerin dramını melodram kalıplarından uzak durarak, son derece ölçülü bir şekilde aktarmayı başarıyor. Filmin sömürüye açık hikâyesini konvansiyonel sinemadan vazgeçmeden beyazperdede anlatması ve seyirciye bir duygu geçirebilmesi beni etkiledi. Günümüzde sıkça tartışma konusu olan, konvansiyonel sinema mı, sanat sineması mı gibi sunî tartışmalara bir cevap niteliği taşıyan, ikisinden de izler bulunan ve günümüz sinemasında en çok eksikliğini hissettiğimiz şey olan duyguyu aktarmayı başaran bu sade film, benim açımdan festivalin öne çıkan filmlerinden biri oldu.

Barış Saydam
bar_saydam@hotmail.com

Önceki makaleFransızların Oscar’ı İnsanlar ve Tanrılar’a Gitti
Sonraki makale9. Uluslararası Gezici Filmmor Kadın Filmleri Festivali
1983, İstanbul doğumlu. Lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimini Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Sinema Bölümü'nde yaptı. Altyazı dergisinde sinema eleştirileri yazmaya başladı. 2008’de Avrupa Sineması isimli web sitesini kurdu. 2011-2014 yılları arasında Hayal Perdesi dergisinde web sitesi editörlüğü yaptı ve derginin yayın kurulunda görev aldı. TÜRVAK bünyesinde çıkartılan Cine Belge isimli derginin yazı işleri müdürlüğünü yaptı. 2012’den beri Sinematek Derneği’nde Film Analizi dersi veriyor. 2013-2019 yılları arasında Türk Sineması Araştırmaları (TSA) projesinde koordinatör yardımcılığı ve içerik editörü olarak görev yaptı. 2018-2020 yılları arasında İstanbul Şehir Üniversitesi'nde ders verdi. 2018-2021 yılları arasında Sinema Yazarları Derneği'nin (SİYAD) genel sekreterliğini üstlendi. Ayrıca Giovanni Scognamillo’nun Gözüyle Yeşilçam(2011), Sinemada Tarih Yazımı (2015), Erol Ağakay: Yeşilçam’a Adanmış Bir Hayat (2015), Oyuncu, Yönetmen, Senarist, Yapımcı Yılmaz Güney (2015)- Burçak Evren'le ortak-, Karanlıkta Işığı Yakalamak: Ahmet Uluçay Derlemesi (2016), Aytekin Çakmakçı: Güneşe Lamba Yakan Adam (2019), Osmanlı’da Sinematografın Yolculuğu (1895-1923) [2020], Derviş Zaim Sinemasına Tersten Bakmak (2021) – Tuba Deniz’le ortak-, Orta Doğu Sinemaları (2021) – Mehmet Öztürk’le ortak-, Türkiye’de Sanat Sineması (2022) isimli kitapları da bulunuyor.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here