Yeni Romen Sineması

Yeni Romen Sineması

567
0
PAYLAŞ

4 Months

Yeni Romen Sineması

Demirperde ülkelerinden biri olan ve komünizm döneminden kalma pek çok alışkanlığın hala ayakta kaldığı Romanya, 1989 yılında Çavuşesku’nun canlı yayınlara da yansıyan ölümüyle birlikte yeni bir döneme girdi. Ülke, Çavuşesku’nun ölümünden sonra hala istediği yere gelememiş olsa da, 2007’nin Ocak ayında Avrupa Birliği’ne üye olmayı başardı. Bu gelişme bundan sonraki dönem için Romen halkına cesaret verse de, eski yaşam alışkanlıklarının değişmesi daha zaman alacak gibi gözüküyor. Altyapının yetersizliği, işsizlik, yaşam şartlarının ağırlığı, fakirlik, umutsuzluk vb. daha pek çok sorun varken, ülke insanlarının komünizm döneminden kalma alışkanlıklarıyla yaşamlarını sürdürmeye gayret etmesi de ayrı bir sıkıntı olarak göze çarpıyor. Bir başka demirperde ülkesinde yaşayan ve filmlerinde ülkesinin insanlarının maruz kaldığı durumları anlatan Macar yönetmen Istvan Szabo bu durumla ilgili şöyle diyordu:”Esas sorun rejimin çökmesinden sonra ortaya çıktı. İnsanlar ne yapacaklarını nasıl davranacaklarını bilemediler. Ortada tam bir kaos vardı ve bu durum insanlar için rejimden daha tehlikeliydi.” Szabo’nun bu tespiti gerçekten çok önemli. Çünkü son dönem Romen filmlerindeki karakterlerin ruh hallerini yansıtır cinsten. Rejim sonrası Romanya’sında yaşayan, hayata tutunmaya çalışan, işsizlikle boğuşan bu karakterler aslında bir taraftan da ne yapacaklarını bilememenin getirdiği kargaşa içinde izleyenlere trajikomik enstantaneler yaratarak, durum komedisinin ilginç örneklerini sunuyor. Biz izlerken eğlensek de sanırım tek eğlenmeyen kesim, bizleri eğlendirdiğinin bile farkında olmayan ve bilinçaltında hala geçmişin travmalarını hisseden bu kesim olsa gerek. Ülkedeki yaşlı kesimin geçmişinden kopamayışı ve geleceğe net bir şekilde bakamayışı bu problemlerin yaşanmasında büyük etken. Önemli bir toplumsal travma yaşayan Romanya’nın son yıllarda Avrupa Birliği trenini yakalaması ülkeyi hızlı ve köklü bir değişim sürecinin içine çekmiş gözüküyor. Bu değişim süreci ve ülkeye komünizmden sonra hızla giren kapitalizmin etkileri, gençler arasında tedirginlik yaratmasa da yaşlı kesimin Çavuşesku’dan sonra daha mı iyiyiz, yoksa daha mı kötü türevinden sorular sormasını kaçınılmaz kılıyor.

Çavuşesku dönemi çocukluk yıllarına rastlayan, şu an olgunluk dönemlerinde olan bir kitle ise bütün bu olan bitenden haberdar gözüküyor. Geçmişlerini unutmayan, ama öte yandan da kaçınılmaz olarak değişimin içinde yer alan bu kitleden çıkan sinemacılar ülke sinemasını belki de hiç olmadığı kadar yukarılara çıkarmaya devam ediyor. Diğer demirperde ülkelerinden olan Çek Cumhuriyeti ve Macaristan gibi köklü bir sinema geleneği olmayan Romanya’da günümüz sinemacıları bu açıdan yeni bir çağ başlattı. The Way I Spent the End of the World’ün yönetmeni Catalin Mitulescu: “Bizim Çekler ve Polonyalılar gibi 1960’lara dayanan geleneksel bir sinemamız yoktu.” diyerek, Avrupa’da, Romen Yeni Dalgası diye anılan akımın aslında bir birikim eksikliğinden de kaynaklandığını anlatıyor. Temaları ve çekim teknikleri birbirlerine çok benzese de son dönemde yetişen Romen yönetmenler de kendilerinin aslında çok farklı yönelimleri olduğunu söylüyor. Gerçekten ismi anılan yönetmenlerin aldıkları eğitimlere bakınca çok farklı yerlerden geldiklerini görebiliyoruz. 4 Months, 3 Weeks and 2 Days’in yönetmeni Cristian Mungiu İngiliz Edebiyatı okuyarak, öğretmenlik ve gazetecilik yaparak mesleğe başlamış. Bu deneyimlerinden sonra Bükreş’te sinema okuyan Mungiu’nun dışında, Death of Mr. Lazarescu’nun yönetmeni Cristi Puiu’da Cenevre’de resim ve sanat eğitimi alarak işe başlamış.

 

Son on yıllık dönemde sistemli bir şekilde haklı yükselişini sürdüren Romanya sineması övgüyü hak ettiği gibi, her yeni çıkan ve uluslararası alanda ödül kazanan filmle birlikte bu atılımın rastlantı olmadığını da gösterdi. Özellikle şu an olgunluk çağlarında olan ve Çavuşesku dönemiyle çocukluğunda tanışmış bir jenerasyonun etkisiyle ivme kazanan ülke sineması, genç jenerasyondan daha çok destek alacak gibi gözüküyor. Bükreş’te sinema ve tiyatro eğitimi alan ve geçen yıl çektiği California Dreaming filmiyle Cannes Film Festivali’nde ödül kazanarak ülkenin uluslararası anlamda başarı kazanmış en genç yönetmeni olan Cristian Nemescu’nun (29) erken yaşta bir trafik kazası sonucu hayatını kaybetmesi oldukça üzücü. Tıpkı ülke sineması gibi genç ve parlak bir geleceği olan Nemescu’nun eksikliği kısa vadede hissedilecek olsa da, uzun vadede Romen sineması Nemescu gibi yeni yönetmenler de çıkaracaktır. Şu an için Romen sinemasının uluslararası alandaki en büyük başarısı, 2007 yılında Cristian Mungiu’nun Cannes’da kazandığı Altın Palmiye ve FIPRESCI ödülü olarak gözüküyor.

Ülkelerinin geçmişte yaşadığı sıkıntıları ve insan ilişkilerini, dürüst, sade, gerçekçi ve minimalist bir üslupla sinemaya aktaran bu yönetmenler, uzun plan sekanslar ve belgesel izlediğimiz hissi yaratan soyutlamalar kullanarak filmlerinde insani yanları ön plana çıkartıyor. Stilize olmak yerine, sade ve gerçekçi bir yapıyı benimseyen Romen Yeni Dalgası bu açıdan da Dardenne Kardeşler’in sinema dillerine yakın bir yerde duruyor. Cristian Mungiu, Sight&Sound dergisine verdiği bir röportajda: “(Çavuşesku dönemindeki) İnsanların konuştuklarıyla gerçekten yaşananlar arasında büyük bir fark vardı.” diyerek sinemasındaki sadeliğin gerekliliğini açıklıyor. Bu biçimsel özelliklerin yaratılmasında, gerekliliğin yanında, tabii ki yönetmenlerin maddi imkansızlıklarının da payı var. Farklı anlayışlarla filmlerini çektiklerini belirten bu başarılı yönetmenlerin ileride imkanları dahilinde farklı yollara gidip gitmeyecekleri bilinmez, ama şu an Avrupa’da ciddi bir fırtına yarattıkları kesin. Hem biçim olarak hem de insanı ele alış tarzlarındaki sadelik ve etkileyicilik bakımından takdir topluyorlar. Bir yanda sinema Beowulf ve Sin City gibi gösterişli filmlerle kabuk değiştirerek özünü kaybederken, öte yandan da eski kıtadan hala yükselmekte olan minimalizm dalgası bizi umutlandırıyor.

Barış Saydam
bar_saydam@hotmail.com

Son dönemde dikkat çeken Romen filmleri:

4 Months, 3 Weeks and 2 Days
The Way I Spent End of the World
The Death of Mr. Lazarescu
California Dreamin’
12:08 East of Bucharest

PAYLAŞ
Önceki makale9
Sonraki makaleGrbavica
1983, İstanbul doğumlu. 2006 yılında Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Altyazı dergisinde sinema eleştirileri yazmaya başladı. 2008’de Avrupa Sineması isimli web sitesini kurdu. 2011 yılında Hayal Perdesi dergisinde web sitesi editörlüğüne başladı ve derginin yayın kurulunda görev aldı. TÜRVAK bünyesinde çıkartılan Cine Belge isimli derginin yazı işleri müdürlüğünü yaptı. 2012’den beri Sinematek Derneği’nde Film Analizi dersi veriyor. 2013 yılından beri Türk Sineması Araştırmaları (TSA) projesinde koordinatör yardımcılığı ve içerik editörü olarak görev yapıyor. Ayrıca Giovanni Scognamillo’nun Gözüyle Yeşilçam(2011), Sinemada Tarih Yazımı (2015), Erol Ağakay: Yeşilçam’a Adanmış Bir Hayat (2015), Oyuncu, Yönetmen, Senarist, Yapımcı Yılmaz Güney (2015) ve Karanlıkta Işığı Yakalamak: Ahmet Uluçay Derlemesi (2016) isimli kitapları da bulunuyor. Başta Jean-Luc Godard olmak üzere Fransız Yeni Dalgası'nı, pek çok farklı sanat dalını filmlerinde ustalıkla kullanabilen yönetmenleri ve eleştirilerini sanattan ödün vermeden yapabilen filmleri seviyor. Istvan Szabo'nun sinemacılar dünyayı değiştiremez sözüne katılıyor; ama sinemanın insanı değiştirebileceğine inanıyor.

YORUM YOK

BİR CEVAP BIRAK